Udi Nevres Bey’in icra üslubunun incelenmesi hüzzam saz semaisi 1. hane ve mülazime örneği

Yazarlar

  • Doğukan Uzun Haliç Üniversitesi
  • Mutlu Demir Torun

Anahtar Kelimeler:

Doldurma mızrap- Hüzzam saz semaisi- İcra analizi- İcra-nota farklılığı- Ud üslubu

Özet

Klasik Türk müziği geleneğinde aslolan notasyon değil, icranın kendisidir; nota müziğin aktarımı sabitlemek amacıyla sonradan sürece dahil olmuş bir araçtır. Bu bağlamda ud sazının en önemli ekollerinden biri olan Udi Nevres Bey’in icra üslubu, geleneksel tavrın anlaşılması açısından büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada, Udi Nevres Bey’in kendi bestesi olan Hüzzam Saz Semaisi’nin bizzat kendisi tarafından gerçekleştirilen icrası, icra-nota farklılığı ekseninde işitsel analiz yöntemiyle incelenmiştir. Literatürde çok fazla bilinmeyen ve daha önce akademik bir incelemeye konu olmayan bu nadir ses kaydının ilk defa bu çalışmada analiz edilmesi, araştırmanın özgün değerini oluşturmaktadır. Araştırma, mikro düzeyde kapsamlı bir üslup analizi yapabilmek amacıyla eserin yalnızca 1. hanesi ve ardından gelen mülazime bölümü (ilk 53 ses grubu) ile sınırlandırılmıştır. Yapılan incelemeler sonucunda, icrada uzun seslerin doldurma mızrap tekniğiyle bölünerek ritmik bir dinamizm sağladığı, sağ ve sol el süsleme tekniklerinin (çarpma, inici legato/tel çekme, glissando) melodik akışı zenginleştirdiği saptanmıştır. Elde edilen veriler, icranın asıl, notanın ise onun eksik bir iskeleti olduğunu somutlaştırmakta ve Nevres Bey’in virtüözitesini ortaya koymaktadır. Bunun yanı sıra, Aksak Semai usulünün geleneksel yapısının icra sırasında 3+3 gibi ritmik bölünmeler ve senkoplarla esnetilmesi, bestecinin usulü melodik cümlenin iç dinamiğine göre yeniden şekillendirdiğini göstermektedir. Ayrıca, tek sesli melodi hattının pest tellerden alınan oktav ve tam beşli akor destekleriyle dikey bir hacme kavuşturulduğu, böylece udun tınısal dolgunluğunun artırıldığı belirlenmiştir. İcrasındaki teknik yoğunluğun ötesinde, Nevres Bey'in uddan çıkardığı sesin karakteristik yumuşaklığı ve pürüzsüzlüğü de onun estetik anlayışının ayrılmaz bir parçası olarak tespit edilmiştir. Sonuç olarak bu çalışma, meşk sisteminden gelen işitsel hafızanın nota üzerindeki etkisini somutlaştırırken, Udi Nevres Bey'in kendi dönemini aşan modern icra tavrını akademik bir zemine taşıyarak Türk müziği icra teorisi ve ud eğitimi literatürüne özgün bir veri seti sunmaktadır.

Yazar Biyografileri

Doğukan Uzun, Haliç Üniversitesi

mceclip0-2887ed2ebd11cc7df05cb3df29199802.png

Doğukan Uzun, 2000 yılında İstanbul, Kadıköy’de doğdu. İstanbul Teknik Üniversitesi Türk Musikisi Devlet Konservatuvarı Müzik Teorisi bölümünden mezun oldu. Haliç Üniversitesi Türk Musikisi bölümünde yüksek lisans eğitimine Prof. Mutlu Torun danışmanlığında devam etmektedir. Kariyeri boyunca Itrî Güzel Sanatlar Lisesi'nde ud öğretmeni olarak görev almış ve Pan Yayıncılık bünyesinde çalışmalar yürütmüş olan yazar, halihazırda İstanbul Avni Akyol Güzel Sanatlar Lisesi'nde ud öğretmenliği yapmaktadır. Akademik ve yayıncılık faaliyetleri kapsamında; Orkun Zafer Özgelen'in Hüseyin Sadettin Arel ve Bir Musiki Masalı adlı kitabının editörlüğünü üstlenmiş, Şerife Güvençoğlu ve Orkun Zafer Özgelen imzalı Türk Makam Müzikçisinin Seyir Defteri I eserine katkılarda bulunmuş ve Ferda Cengiz Ünal'ın Türk Mûsıkîsinde Çeşniler (Dörtlü ve Beşliler) Bu Çeşnilerde Örnek Etüt ve Eserler kitabının nota yazımlarını gerçekleştirmiştir.  Kurum: Haliç Üniversitesi, Haliç Üniversitesi Konservatuvarı, Türk Musikisi Bölümü Wmail: dogukanuzn7@gmail.comORCID: 0000-0001-9572-4180

Academiaedu: https://halic.academia.edu/Do%C4%9FukanUZUN 

ResearchGate: https://www.researchgate.net/profile/Dogukan-Uzun

Mutlu Demir Torun

mceclip3-5d7dbba9652c67e7e2e15f8dfd9d779b.png

Prof. Mutlu Demir Torun, 1942 yılında Ankara, Beypazarı'nda doğdu. Devlet Güzel Sanatlar Akademisi (Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi) Yüksek Mimarlık Bölümü'nden mezun oldu. Müzik hayatına ud ve klasik gitar icracılığının yanı sıra Cemal Reşit Rey, İstemihan Taviloğlu ve Cenan Akın gibi ustalarla armoni ve kompozisyon, Nail Yavuzoğlu ile caz teorisi çalışarak devam etti. İstanbul Teknik Üniversitesi Türk Musikisi Devlet Konservatuvarı'nın 1976’dan 2003’e kadar öğretim üyesi olarak görev yaptı ve 2000 yılında profesör unvanını aldı. Geleneksel ud icrasını çağdaş bir pedagojik yaklaşımla ele aldığı Gelenekle Geleceğe - Ud Metodu başta olmak üzere, Türk müziğinde icra ve eser analizi üzerine temel referans kaynakları kaleme aldı. “Türk Müziği Formlarına Analitik Yaklaşım” adlı kitabı basım aşamasındadır. Mevlevi ayini, saz eseri, şarkı ve film müziği gibi pek çok farklı formda yurt içi ve yurt dışında ödüllü besteleri bulunan yazar, 2003 yılından beri Haliç Üniversitesi Konservatuvarı'nda akademik ve sanatsal çalışmalarına devam etmektedir. Kurum: Haliç Üniversitesi, Haliç Üniversitesi Konservatuvarı, Türk Musikisi Bölümü E-mail: mutlutorun22@gmail.com ORCID: 0009-0002-5917-4251

ResearchGate: https://www.researchgate.net/profile/Mutlu-Torun

Yayınlanmış

2026-11-11

Nasıl Atıf Yapılır

Uzun, D., & Torun, M. D. (2026). Udi Nevres Bey’in icra üslubunun incelenmesi hüzzam saz semaisi 1. hane ve mülazime örneği. Türk Müziği, 4(4), 283–293. Geliş tarihi gönderen https://turkmuzigidergisi.com/index.php/tm/article/view/226