Türk Müziği

Türk dizilerinde Türk halk müziği kullanımı üzerine tematik ve betimsel bir inceleme

Sevgican Dalga — 2026-04-09

Bu araştırma, Türkiye’de 2005–2025 yılları arasında yayınlanan popüler televizyon dizilerinde Türk halk müziği kullanımını sistematik biçimde incelemeyi amaçlamaktadır. 2005 sonrası dönem, Türk dizilerinin uluslararası pazara açıldığı ve dizi ihracatında belirgin bir yükselişin yaşandığı bir sürece karşılık gelmektedir. Bu süreçte dizilerde kullanılan halk müziği, yalnızca geleneksel bir müzik türü olmanın ötesine geçerek; duygusal, kültürel ve ulusal temsillerin popüler kültür aracılığıyla yeniden üretildiği bir anlatı unsuruna dönüşmüştür. Araştırmada, 20 yıllık zaman aralığı beşer yıllık dört ana döneme ayrılarak frekans analizi yöntemiyle incelenmiştir. Tespit edilen müzikler; anonim eserler, âşık/ozan eserleri ve türkü formunda besteler olmak üzere sınıflandırılmıştır. Beste formundaki halk müziğine yakın eserlerin, halk müziği niteliğini belirlemek amacıyla “Halk Müziği Uygunluk Analiz Formu” üzerinden uzman görüşüne başvurulmuş; 25 puan üzerinden; 20 ve üzeri puan alan eserler veri havuzuna dahil edilmiştir. Toplamda tespit edilen 225 sözlü, 55 sözsüz eserden, amaçlı örneklem yöntemiyle seçilen 65 odak eser müzikolojik ve tematik analize tabi tutulmuştur. Araştırma bulguları, halk müziği kullanımının son 20 yılda yaklaşık %1000 oranında arttığını; türkülerin dizi anlatılarında ikincil bir fon unsuru olmaktan çıkarak, duygusal yoğunluk ve ulusal kimlik üretiminde merkezi işitsel bir araca dönüştüğünü ortaya koymaktadır. Bulgular ayrıca, halk müziğinin geleneksel yapısını büyük ölçüde koruyarak modern medya bağlamında popüler kültüre dahil edildiğini; yeni dönemde üretilen bestelerin uzman değerlendirmeleri aracılığıyla halk müziği niteliğini sürdürdüğünü ve televizyon dizileri yoluyla dijital bir kültürel bellek alanı oluşturduğunu göstermektedir.

Azerbaycan’da kadınlar tarafından düzenlenen dini nikâh törenlerinde müzik: Bir durum çalışması

Aydan Babayeva — 2026-04-09

Azerbaycan’da son zamanlarda düğünlerin geleneksel yapısı içerisinde kadınlar tarafından düzenlenen dini nikâh törenlerinin yaygınlaşmaya başladığı görülmektedir. Ancak bu dini nikah törenlerindeki müziğin rolü ve işlevleri üzerine yapılan akademik çalışmalar oldukça sınırlıdır. Bu çalışmanın amacı, Azerbaycan’da kadınlar tarafından gerçekleştirilen dini nikâh törenlerinde müziğin kullanım biçimlerini ve ritüel içerisindeki işlevlerini incelemektir. Araştırma, durum çalışması deseninde gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın veri kaynağını Bakü’nün Ahmedli yerleşiminde yaşayan ve dini nikâh törenlerini organize eden Güler Hasanova ile yapılan görüşmeler ile törenlerde icra edilen müzik örnekleri oluşturmaktadır. Araştırma kapsamında elde edilen bulgular, kadın dini nikâh törenlerinde müziğin ritüelin önemli bir parçası olduğunu göstermektedir. Törenlerde özellikle ilahi, kaside ve zikir temelli dini müziklerin icra edildiği ve bu müziklerin törenin manevi atmosferini güçlendirdiği görülmüştür. İncelenen müzik örneklerinde Hz. Muhammed, Hz. Ali ve Fatma Zehra gibi kutsal şahsiyetlere yönelik kasidelerin öne çıktığı belirlenmiştir. Ayrıca bazı törenlerde geleneksel dini müzik repertuvarının yanı sıra modern enstrümanların da kullanıldığı tespit edilmiştir. Araştırma sonuçları, Azerbaycan’da kadınların düzenlediği dini nikâh törenlerinin müzik aracılığıyla hem ritüelin manevi boyutunu güçlendirdiğini hem de kadınların dini ve kültürel pratiklerdeki rollerinin görünürlüğünü artırdığını göstermektedir. Bu çalışma, Azerbaycan’daki dini tören müziklerinin güncel dönüşümünü ortaya koyması bakımından literatüre katkı sağlamaktadır.

F. Yanov-Yanovsky’nin “Fabule – 4” konçertosunda makom temelli intonasyon ve yapı

Mashkhura Rajabova — 2026-04-09

Bu makale, F. Yanov-Yanovsky’nin bestecilik yazımının özelliklerini incelemekte olup, müzik dilinin intonasyonel karakterine odaklanmaktadır. Besteci, “Şaşmakom” içindeki “Segoh” makomunun başlangıç intonasyonuna dayanmakta ve eserin tüm formu bu intonasyon çekirdeği üzerine kurulmaktadır. Müzikal gelişim süreci; temanın ortaya çıkışı ve çeşitli dönüşümleri, dokunun oluşumunda kullanılan polifonik yöntemler ile eserin içeriğini etkileyen orkestrasyon teknikleri bağlamında analiz edilmektedir. Ayrıca, formun önemli anlamsal bileşenini belirleyen metroritmik organizasyon konularına da değinilmektedir. Bu bağlamda, ses ve orkestra için yazılmış “Fabule – 4” konçertosunun yapısı, konçerto türünün genel özellikleri çerçevesinde ele alınmaktadır. Besteci, Özbek makomatı ve halk müziği kültürüne hâkim bir sanatçı olarak, “Segoh” makomunun intonasyon temelini Avrupa orkestral doku ilkeleriyle ustalıkla birleştirmiştir. Eser, tek bölümlü bir yapı olarak sunulmakla birlikte, kendi içinde birkaç bölüme ayrılmaktadır. Her bir bölümün anlam katmanlarında, müzikal bütünün felsefi yorumuna özgü bir mimari yapı izlenebilmektedir. Bu opusun tematik içeriğine özel bir önem verilmiştir. Tematik gelişim sürecinde, Yanov-Yanovsky’nin senfonik yaklaşımının yöntemleri açıkça görülmektedir. Bu yöntemler, intonasyon çekirdeğinin yoğun biçimde geliştirilmesi ve farklı çalgı grupları ile bireysel oda orkestrası soloları arasında yürütülen aktif motifsel işleme ile karakterize edilmektedir.