Türk Müziği

Türk dizilerinde Türk halk müziği kullanımı üzerine tematik ve betimsel bir inceleme

Sevgican Dalga- Levent Kaya — Thu, 09 Apr 2026 00:00:00 +0000

Bu araştırma, Türkiye’de 2005–2025 yılları arasında yayınlanan popüler televizyon dizilerinde Türk halk müziği kullanımını sistematik biçimde incelemeyi amaçlamaktadır. 2005 sonrası dönem, Türk dizilerinin uluslararası pazara açıldığı ve dizi ihracatında belirgin bir yükselişin yaşandığı bir sürece karşılık gelmektedir. Bu süreçte dizilerde kullanılan halk müziği, yalnızca geleneksel bir müzik türü olmanın ötesine geçerek; duygusal, kültürel ve ulusal temsillerin popüler kültür aracılığıyla yeniden üretildiği bir anlatı unsuruna dönüşmüştür. Araştırmada, 20 yıllık zaman aralığı beşer yıllık dört ana döneme ayrılarak frekans analizi yöntemiyle incelenmiştir. Tespit edilen müzikler; anonim eserler, âşık/ozan eserleri ve türkü formunda besteler olmak üzere sınıflandırılmıştır. Beste formundaki halk müziğine yakın eserlerin, halk müziği niteliğini belirlemek amacıyla “Halk Müziği Uygunluk Analiz Formu” üzerinden uzman görüşüne başvurulmuş; 25 puan üzerinden; 20 ve üzeri puan alan eserler veri havuzuna dahil edilmiştir. Toplamda tespit edilen 225 sözlü, 55 sözsüz eserden, amaçlı örneklem yöntemiyle seçilen 65 odak eser müzikolojik ve tematik analize tabi tutulmuştur. Araştırma bulguları, halk müziği kullanımının son 20 yılda yaklaşık %1000 oranında arttığını; türkülerin dizi anlatılarında ikincil bir fon unsuru olmaktan çıkarak, duygusal yoğunluk ve ulusal kimlik üretiminde merkezi işitsel bir araca dönüştüğünü ortaya koymaktadır. Bulgular ayrıca, halk müziğinin geleneksel yapısını büyük ölçüde koruyarak modern medya bağlamında popüler kültüre dahil edildiğini; yeni dönemde üretilen bestelerin uzman değerlendirmeleri aracılığıyla halk müziği niteliğini sürdürdüğünü ve televizyon dizileri yoluyla dijital bir kültürel bellek alanı oluşturduğunu göstermektedir.

Azerbaycan’da kadınlar tarafından düzenlenen dini nikâh törenlerinde müzik: Bir durum çalışması

Aydan Babayeva — Thu, 09 Apr 2026 00:00:00 +0000

Azerbaycan’da son zamanlarda düğünlerin geleneksel yapısı içerisinde kadınlar tarafından düzenlenen dini nikâh törenlerinin yaygınlaşmaya başladığı görülmektedir. Ancak bu dini nikah törenlerindeki müziğin rolü ve işlevleri üzerine yapılan akademik çalışmalar oldukça sınırlıdır. Bu çalışmanın amacı, Azerbaycan’da kadınlar tarafından gerçekleştirilen dini nikâh törenlerinde müziğin kullanım biçimlerini ve ritüel içerisindeki işlevlerini incelemektir. Araştırma, durum çalışması deseninde gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın veri kaynağını Bakü’nün Ahmedli yerleşiminde yaşayan ve dini nikâh törenlerini organize eden Güler Hasanova ile yapılan görüşmeler ile törenlerde icra edilen müzik örnekleri oluşturmaktadır. Araştırma kapsamında elde edilen bulgular, kadın dini nikâh törenlerinde müziğin ritüelin önemli bir parçası olduğunu göstermektedir. Törenlerde özellikle ilahi, kaside ve zikir temelli dini müziklerin icra edildiği ve bu müziklerin törenin manevi atmosferini güçlendirdiği görülmüştür. İncelenen müzik örneklerinde Hz. Muhammed, Hz. Ali ve Fatma Zehra gibi kutsal şahsiyetlere yönelik kasidelerin öne çıktığı belirlenmiştir. Ayrıca bazı törenlerde geleneksel dini müzik repertuvarının yanı sıra modern enstrümanların da kullanıldığı tespit edilmiştir. Araştırma sonuçları, Azerbaycan’da kadınların düzenlediği dini nikâh törenlerinin müzik aracılığıyla hem ritüelin manevi boyutunu güçlendirdiğini hem de kadınların dini ve kültürel pratiklerdeki rollerinin görünürlüğünü artırdığını göstermektedir. Bu çalışma, Azerbaycan’daki dini tören müziklerinin güncel dönüşümünü ortaya koyması bakımından literatüre katkı sağlamaktadır.

F. Yanov-Yanovsky’nin “Fabule – 4” konçertosunda makom temelli intonasyon ve yapı

Mashkhura Rajabova — Thu, 09 Apr 2026 00:00:00 +0000

Bu makale, F. Yanov-Yanovsky’nin bestecilik yazımının özelliklerini incelemekte olup, müzik dilinin intonasyonel karakterine odaklanmaktadır. Besteci, “Şaşmakom” içindeki “Segoh” makomunun başlangıç intonasyonuna dayanmakta ve eserin tüm formu bu intonasyon çekirdeği üzerine kurulmaktadır. Müzikal gelişim süreci; temanın ortaya çıkışı ve çeşitli dönüşümleri, dokunun oluşumunda kullanılan polifonik yöntemler ile eserin içeriğini etkileyen orkestrasyon teknikleri bağlamında analiz edilmektedir. Ayrıca, formun önemli anlamsal bileşenini belirleyen metroritmik organizasyon konularına da değinilmektedir. Bu bağlamda, ses ve orkestra için yazılmış “Fabule – 4” konçertosunun yapısı, konçerto türünün genel özellikleri çerçevesinde ele alınmaktadır. Besteci, Özbek makomatı ve halk müziği kültürüne hâkim bir sanatçı olarak, “Segoh” makomunun intonasyon temelini Avrupa orkestral doku ilkeleriyle ustalıkla birleştirmiştir. Eser, tek bölümlü bir yapı olarak sunulmakla birlikte, kendi içinde birkaç bölüme ayrılmaktadır. Her bir bölümün anlam katmanlarında, müzikal bütünün felsefi yorumuna özgü bir mimari yapı izlenebilmektedir. Bu opusun tematik içeriğine özel bir önem verilmiştir. Tematik gelişim sürecinde, Yanov-Yanovsky’nin senfonik yaklaşımının yöntemleri açıkça görülmektedir. Bu yöntemler, intonasyon çekirdeğinin yoğun biçimde geliştirilmesi ve farklı çalgı grupları ile bireysel oda orkestrası soloları arasında yürütülen aktif motifsel işleme ile karakterize edilmektedir.

Türk mûsikîsi tanbur icrâlarında ezgi atıfı ve tavır aktarım sürecindeki yerinin icrâcılar üzerinden değerlendirilmesi

Emre Düzün — Sun, 10 May 2026 00:00:00 +0000

Bu araştırma, Türk müziği tanbur icrâlarında müzikal bir atıf biçimi olarak değerlendirilebilecek olan ezgi atıflarının oluşumu ve bu atıfların icrâcılar arasındaki tavır aktarımını ne şekilde gerçekleştirdiği konusunu ortaya koymayı amaçlamaktadır Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde betimsel durum çalışması modeliyle gerçekleştirilmiştir. Verilerin toplanmasında doküman inceleme ve belge tarama tekniklerinden yararlanılmıştır. Araştırma kapsamında, Türk mûsikîsi saz icrâcılığı alanındaki tanbur icrâcıları arasından, icrâlarında ezgi etkileşimleri tespit edilen ve kronolojik açıdan tavır aktarımının izlenmesine uygun olduğu değerlendirilen icrâcılar ile bu icrâcılara ait taksim kayıtları doküman olarak seçilmiştir. Bu doğrultuda Tanbûrî Cemil Bey, Refik Fersan, Lâikâ Karabey, İzzettin Ökte, Ercüment Batanay, Necdet Yaşar ve Murat Salim Tokaç’a ait taksim icrâları notaya alınmış ve Türk mûsikîsi icrâ tahlili yöntemleri doğrultusunda incelenmiştir. Elde edilen veriler, içerik analizi ve betimsel analiz teknikleriyle değerlendirilmiştir. Araştırmanın sonucunda, ezgi atıflarının iki icrâcı arasında yakın ve uzak tarihler içerisindeki tavır etkileşimlerini ortaya koyduğu, ezgilerin kendi yapısıyla birlikte içerdiği tüm teknik yönelimlerle de tavır aktarımı bakımından dikkat çekici izler barındırmakta olduğu, ezgilerdeki perde dizilimleri, motif oluşturan tartımların yönelimi ve dinamikliği, atıfların kullanıldığı kısımlar ve atıfların icrâsı sırasında bir sazda görülen tüm icrâ özelliklerinin de ezgi atıfları içerisinde aktarılabildiği şeklindeki sonuçlara ulaşılmıştır. Bununla birlikte, ezgi atıflarından yola çıkıldığında icrâların dönemsel özellikleri hakkında da bilgiler edinilebileceği tespit edilmiştir. Ezgi atıfları yoluyla çeşitli tavır özelliklerinin farklı icrâcılar arasında benimsendiği ve süregelen kullanımların belli bir üslûbun oluşumunu sağlayabileceği sonucuna varılmıştır.

Âşık Sadık Doğanay’ın eserlerinde makamsal ve ritmik yapıların analizi

Cevahir Karaca — Fri, 15 May 2026 00:00:00 +0000

Tokat Zileli kör Aşık Sadık Doğanay’ın ürettiği eserleri ve kişisel icra özelliğinin ünü bulunduğu bölgenin çok ötesine taşınmıştır. Bağlamanın çalındığı, türkülerin söylendiği her ortamda türküleri söylenir, kişisel icra özelliklerinden bahsedilir olmuştur. Eserleriyle sazıyla sözüyle tanınan ve bilinen bir âşık olan Sadık Doğanay yaşadığı dönemin aşıkları içinde sazdaki icra özelliğiyle de farklı olan bir âşıktır. Görmediği gözüne rağmen çok ustaca saz çalabilen ve gönül gözü açık olan bir hak ve halk âşığıdır. Sadık Doğanay’ın hayatı ve eserleri üzerine farklı araştırmacılar tarafından yapılmış çalışmalar olmakla beraber bu çalışmalarda eserlerinin müzikal yapısına makamsal özellikleri yönünden bir bakış açısıyla bakılmadığı yapılan literatür taramasında görülmüştür. Bu amaçla elde edilen bilgiler, bulgular, eserlerindeki makamsal özelliklerinin tespit edilip, bu yöndeki eksikliğin giderilmesi ve literatüre katkı sağlaması amacıyla önceki çalışmalarda bakılmamış ve tespit edilip açıklanmamış bir açıdan tanımlanmak amacıyla bu çalışma yapılmıştır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde doküman incelemesine dayalı olarak yürütülmüştür. Veri toplama sürecinde TRT Türk Halk Müziği repertuvarında yer alan eserler ile Tokmak (2002), Özer (2009) ve Kurt (2016) tarafından derlenerek notaya alınmış eserler incelenmiştir. Eserler; usûl yapısı, makam özelliği, karar perdesi ve ses genişliği ölçütleri doğrultusunda Türk müziği nazariyatı çerçevesinde analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda Sadık Doğanay’a ait toplam 29 eserin incelendiği; eserlerde 2/4, 4/4, 5/8, 6/8, 7/8, 9/8 ve 10/8 gibi farklı usûl yapılarının kullanıldığı tespit edilmiştir. Makamsal açıdan eserlerin büyük bölümünün Hüseyni ve Uşşak makam karakterleri etrafında şekillendiği belirlenmiştir. Ayrıca eserlerin tamamının La karar perdesinde olduğu ve büyük çoğunluğunun bir oktavlık ses alanı içerisinde icra edildiği görülmüştür. Gelecek çalışmalarda, Sadık Doğanay’ın eserleri Zile yöresindeki diğer âşık repertuvarlarıyla karşılaştırılarak yörenin ortak müzikal karakteri daha ayrıntılı biçimde değerlendirilebilir