Otoritenin “kurucu” dışarısı: Walter Feldman’ın “kültürel otorite” kavramını yeniden okumak

Özet

Walter Feldman’ın “kültürel otorite” kavramı, klasik repertuarın otoritesini silsileye, adı bilinen üstatlara atıfa ve aktarım zincirine dayanan tarihsel bir inşa olarak görünür kılar. Kavram, Bourdieu’nün kutsallaştırma (consecration) kavramı ve bir sınıf ekseniyle birlikte ele alındığında bir mülk değil, bir ilişki olarak konumlanır; otorite, bir kutbu yücelttiği edimde bir başkasını “aşağı” kılan, kutsallaştırma yoluyla dışarıda bırakan bir işlemdir. Dışarıda bırakılan kutup, klasik icracıların reddettiği gazino repertuarı olarak Feldman’ın kendi metinlerinde yer almaktadır. Erken modern dönemde kutsal ile dünyevî iç içedir; sanat ile raks arasında bir sınır değil, tek bir alan içinde kompozisyon otoritesine dayalı bir derecelenme vardır. Sınır, geç 19. yüzyılda gazino piyasasıyla ve emeğin patrimonyal bağlılıktan piyasa ilişkisine geçişiyle üretilir. Çalgısal-icrai konum ve gayrimüslim işareti gibi iç derecelendirme ölçütleri, dans ve ticarilikle eklemlenerek bir dışarıyı tanımlamak üzere yeniden dağıtılır; derece farkı tür farkına çevrilir. Cumhuriyet otoriteyi ilga etmez; kutsallaştırmanın kaynağını tekke, saray ve patronajdan devlete ve millete, failini fiilî aristokrasiden devletin kurucu müdahalesiyle oluşan bürokratik-kültürel elite taşır, önceki işaretleri ulusal-ırksal bir işaretle istifler. Dışarıda bırakılan konum, soyut bir öteki değil; ticari eğlence piyasasında kiralanan icra emeğidir. Sınır, kutsallaştırma araçlarına hükmeden otorite ile bu araçlardan yoksun piyasa emeği arasındaki sınıfsal ilişkidir. İki sınır vakası bu zemini sınar: Müslüman Çingene çengi-köçek pratiğinde damga, mezhep ölçütü karşılandığında da düşmez; makamsal ve kanona bitişik bir vokal türü olan kanto ise sınırın müzik ile dans ayrımına indirgenemeyeceğini gösterir. Mezhep, etnik-ırksal aidiyet ve toplumsal cinsiyet, bu emek konumunun damgalandığı ve doğallaştırıldığı kayıtlardır. Kültürel otorite, kurucu dışarısıyla birlikte düşünüldüğünde ilişkisel bir kategoriye dönüşür; bu dışarı, tarihsel olarak dans ve müzik emeklerinde somutlaşır.