Feldman’ın Osmanlı-Türk müziği kuramlarının hesaplamalı etnomüzikolojik açından sınanması

Özet

Bu makale, Feldman’ın Osmanlı-Türk müziğine dair altı ayrı kuramının açık erişimli SymbTr sembolik nota külliyatından (Karaosmanoğlu, 2012) alınan 149 peşrev ve saz semâîsi ile üç Mevlevi ayini örnekleminde, MakamKit adlı hesaplamalı müzikoloji analiz motoruyla sınamayı amaçlamaktadır. Her çalışma, Feldman’ın metninden önceden yön belirtilmiş hipotezler türetmiş olup, Spearman sıra korelasyonu, besteci-kümeli bootstrap, karma etkili modeller, kör kümeleme, besteci-gruplu çapraz doğrulama ve benzerlik sıralaması gibi yöntemlerle, çoklu karşılaştırma düzeltmeleri altında sınamıştır. Bulgular, altı çalışma boyunca ortak bir örüntü sergiler. Feldman’ın öngördüğü yönde kararlı bir kanıt hiçbir sınamada ortaya çıkmamış, buna karşılık en tutarlı ve tekrar eden sapma, terkibden seyre geçişin iki bağımsız sınamasında (Çalışma 1 ve Çalışma 2) ortaya çıkan karar-yakınsama ölçütünün beklenenin tam tersi yönde hareket etmesidir. Bu ters yönlü sinyalin dışında kalan sınamalar ise ya hiçbir kararlı örüntü üretmemiş ya da hiç sınanamamıştır. Usul-ezgi eklemlenmesinin dönemsel değişimi (Çalışma 3) modern nota yüzeyinde iz bırakmamış; model-nazire ilişkisi (Çalışma 4) doğrulanmış bir keşif değil, yalnızca uzman incelemesine aday bir öncelik sırası üretmiş; dört dönemlik periyodizasyon (Çalışma 5) doğal bir küme yapısı olarak geri kazanılmamış ve yalnızca kaba bir erken/geç ayrımı için sınırlı istatistiksel kanıt bulunmuş; Birinci Selâm’daki biçim-üslup ilişkisi (Çalışma 6) ise kaynak nota eksikliği nedeniyle hiç sınanamamış ve bir Aşama 1 kayıtlı protokol olarak sunulmuştur. Sonuç olarak, bu altı çalışma Feldman’ın etnomüzikolojik tarihsel tezini çürütmez. Bulgular, modern sembolik aktarım örneklemin ve seçilen ölçüm vekillerinin sınırları içinde okunmalıdır. Araştırmanın en önemli katkısı Osmanlı-Türk müziği kuramlarını denetlenebilir, yeniden üretilebilir bir hesaplamalı etnomüzikolojik çerçeveye taşımak ve bu çerçevenin nerede sessiz kaldığını dürüstçe belgelemesidir.