Türk tasavvuf düşüncesinde mânevî terakkî vasıtası olarak Türk müziği: Türk müzik felsefesi bağlamında bir inceleme
Anahtar Kelimeler:
Türk müziği- Türk din mûsikîsi- Türk tasavvufu- Mânevî terakkî- Türk müzik felsefesiÖzet
Türk müziği, Türk tasavvuf düşüncesinde insanın mânevî eğitimine katkı sağlayan, nefis terbiyesini destekleyen ve Hakk’a yönelişini kolaylaştıran önemli unsurlardan biri olarak değerlendirilmiştir. Bu araştırmanın amacı, Türk tasavvuf düşüncesinde Türk müziğinin mânevî terakkî sürecindeki işlevini Türk müzik felsefesi açısından incelemek, ontolojik temellerini, tarihî gelişimini ve Türk tasavvuf geleneği içerisindeki yerini ortaya koymaktır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesine dayalı literatür taraması kullanılmış, klasik ve çağdaş kaynaklar dinî, tarihî, tasavvufî ve Türk müzik felsefesi perspektifinden değerlendirilmiştir. Araştırmanın ilk bulgusunda Türk tasavvuf düşüncesinde insan ile Türk müziği arasındaki ontolojik ilişki ele alınmış, Bezm-i Elest anlayışının insanın yaratılışı, ezelî ahdi ve Hakk’a yönelişi bakımından taşıdığı anlam incelenmiştir. Türk müziğinin ezelî hakîkate ilişkin hatırayı uyandıran, kalbî farkındalığı güçlendiren ve seyr ü sülûk sürecini destekleyen bir vasıta olarak yorumlandığı, ney sembolizminin ise insanın aslî vatanından ayrılışını aşk, iştiyâk ve vuslat kavramlarıyla anlamlandırdığı belirlenmiştir. İkinci bulguda Türk müziğinin dinî ve felsefî temelleri, Eski Türk dinî-mûsikî geleneğinden Türk-İslâm medeniyetine uzanan tarihî süreç içerisinde ele alınmıştır. Ayrıca el-Kindî, el-Fârâbî, İbn Sînâ, İhvân-ı Safâ ve İbn Haldûn’un müziği, insan, kâinat, kozmik âhenk, ruhî gelişim ve toplumsal hayatla ilişkilendiren yaklaşımları Türk müzik felsefesinin düşünsel arka planı bağlamında değerlendirilmiştir. Üçüncü bulguda ise semâ, zikir, vecd, cezbe, aşk, şevk, tefekkür ve kalbî hazırlık kavramları ekseninde Türk tasavvuf müziğinin mânevî terakkîdeki işlevi incelenmiştir. Gazzâlî, Ahmed Yesevî, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, Şems-i Tebrîzî, İbn Haldûn, Ankaravî, Eşrefoğlu Rûmî ve Zîgârzâdelâkîzâde Sâlih Nâbî’nin görüşleri doğrultusunda Türk tasavvuf müziğinin ilâhî aşkı, tefekkürü ve Hakk’a yönelişi destekleyen bir vasıta olarak ele alındığı, tekke hayatındaki uygulamaların dinleyicinin niyeti, kalbî hazırlığı ve mânevî seviyesiyle ilişkilendirildiği görülmüştür.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Türk Müziği

Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
