Türk dizilerinde Türk halk müziği kullanımı üzerine tematik ve betimsel bir inceleme

Sevgican Dalga; Levent  Kaya

Yazarlar

Sevgican Dalga
Levent Kaya

Anahtar Kelimeler:

Kültürel temsil- Medya analizi- Popüler kültür- Türk dizileri - Türk halk müziği

Özet

Bu araştırma, Türkiye’de 2005–2025 yılları arasında yayınlanan popüler televizyon dizilerinde Türk halk müziği kullanımını sistematik biçimde incelemeyi amaçlamaktadır. 2005 sonrası dönem, Türk dizilerinin uluslararası pazara açıldığı ve dizi ihracatında belirgin bir yükselişin yaşandığı bir sürece karşılık gelmektedir. Bu süreçte dizilerde kullanılan halk müziği, yalnızca geleneksel bir müzik türü olmanın ötesine geçerek; duygusal, kültürel ve ulusal temsillerin popüler kültür aracılığıyla yeniden üretildiği bir anlatı unsuruna dönüşmüştür. Araştırmada, 20 yıllık zaman aralığı beşer yıllık dört ana döneme ayrılarak frekans analizi yöntemiyle incelenmiştir. Tespit edilen müzikler; anonim eserler, âşık/ozan eserleri ve türkü formunda besteler olmak üzere sınıflandırılmıştır. Beste formundaki halk müziğine yakın eserlerin, halk müziği niteliğini belirlemek amacıyla “Halk Müziği Uygunluk Analiz Formu” üzerinden uzman görüşüne başvurulmuş; 25 puan üzerinden; 20 ve üzeri puan alan eserler veri havuzuna dahil edilmiştir. Toplamda tespit edilen 225 sözlü, 55 sözsüz eserden, amaçlı örneklem yöntemiyle seçilen 65 odak eser müzikolojik ve tematik analize tabi tutulmuştur. Araştırma bulguları, halk müziği kullanımının son 20 yılda yaklaşık %1000 oranında arttığını; türkülerin dizi anlatılarında ikincil bir fon unsuru olmaktan çıkarak, duygusal yoğunluk ve ulusal kimlik üretiminde merkezi işitsel bir araca dönüştüğünü ortaya koymaktadır. Bulgular ayrıca, halk müziğinin geleneksel yapısını büyük ölçüde koruyarak modern medya bağlamında popüler kültüre dahil edildiğini; yeni dönemde üretilen bestelerin uzman değerlendirmeleri aracılığıyla halk müziği niteliğini sürdürdüğünü ve televizyon dizileri yoluyla dijital bir kültürel bellek alanı oluşturduğunu göstermektedir.

Yazar Biyografileri

Sevgican Dalga

Sevgican Dalga, İTÜ Türk Musikisi Devlet Konservatuarı Temel Bilimler Bölümü’nü 2000 yılında tamamlayıp 2000 ve 2023 yılları arasında M.E.B.’na bağlı okullarda müzik öğretmenliği yapmıştır. Bu süre boyunca pek çok müzikal etkinlik ve çalışmalarda görev almış, korolar kurup yönetmiştir. MEB.’e bağlı, il ve ilçe çapında yapılan müzik programlarında solist ve korist olarak yer almıştır. 2001 ve 2005 yılları arasında iki albüm çalışması yapmış, çeşitli Radyo ve TV’ler için müzik programları hazırlayıp sunmuştur. Bireysel olarak, kendisi gibi müzisyen olan eşi ile birlikte uzun yıllar farklı sahne ve etkinliklerde yer almıştır. Türkü, tiyatro müziği, eğitim marşı, spor kulübü marşı gibi çeşitli türlerde eserlerin sözlerini yazmış, müziklerini yapmıştır. Farklı kategorilerde ve farklı meslek gruplarından oluşan korolar kurmuş ve yönetmiştir. Tiyatro topluluklarının müzik eğitimini ve yönetimini yapmış, tiyatro oyun müzikleri yazıp bestelemiştir. Bu oyunların bazılarında solist oyuncu olarak yer almıştır. 2010 yılından bu yana İstanbul Eczacılar Odası THM topluluğunun kurucu şefi olarak çalışmalarına devam etmektedir. 2025 yılında Yıldız Teknik Üniversitesi Sanat ve Tasarım Fakültesi, Müzik Bölümü’nde Yüksek Lisans eğitimine başlamış ve eğitimi halen devam etmektedir. Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi Sanat ve Tasarım Fakültesi Müzik Bölümü, İstanbul, Türkiye. E-mail: sevgican.dalga@std.yildiz.edu.tr ve sevgicandalga@gmail.com ORCID: 0009-0003-4879-2086

ResearchGate: https://www.researchgate.net/profile/Sevgican-Dalga?ev=hdr_xprf

Levent Kaya

Dr. Levent Kaya, İTÜ Türk Musikisi Devlet Konservatuarı Ses Eğitimi Bölümü’nü 2003 yılında tamamlayıp 2006 yılında İTÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Müziği Yüksek Lisansını bitirmiştir. 2005 yılında İTÜ Türk Musikisi Devlet Konservatuarı’nda Öğretim Görevlisi olarak görev yapmıştır. 2007 – 2008 yıllarında T.C. Kültür Bakanlığı İstanbul Devlet Türk Müziği Topluluğu’nun konserlerine misafir sanatçı olarak katılmıştır. 2013- 2016 yıllarında T.C. Kültür Bakanlığı İstanbul Tarihi Türk Müziği Topluluğu’nun konserlerine misafir sanatçı olarak katılmıştır. 2013 yılında Yıldız Teknik Üniversitesi Sanat ve Tasarım Fakültesi Müzik Bölümü’nde Öğretim Görevlisi olarak göreve başlamış olup Ekim 2024’ten bu yana aynı kurumda Dr. Öğr. Üyesi olarak çalışmaktadır. 2022 yılında İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İslam Tarihi ve Sanatları ABD Türk Din Musikisi Doktora programından mezun olmuştur. Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi Sanat ve Tasarım Fakültesi Müzik Bölümü, İstanbul, Türkiye. E-mail: lkaya@yildiz.edu.tr ORCID: 0000-0001-9669-7655

AcademiaEdu: https://yildiz.academia.edu/LKaya

ResearchGate: https://www.researchgate.net/profile/Levent-Kaya-7?ev=hdr_xprf