Âşık Sadık Doğanay’ın eserlerinde makamsal ve ritmik yapıların analizi

Özet

Tokat Zileli kör Aşık Sadık Doğanay’ın ürettiği eserleri ve kişisel icra özelliğinin ünü bulunduğu bölgenin çok ötesine taşınmıştır. Bağlamanın çalındığı, türkülerin söylendiği her ortamda türküleri söylenir, kişisel icra özelliklerinden bahsedilir olmuştur. Eserleriyle sazıyla sözüyle tanınan ve bilinen bir âşık olan Sadık Doğanay yaşadığı dönemin aşıkları içinde sazdaki icra özelliğiyle de farklı olan bir âşıktır. Görmediği gözüne rağmen çok ustaca saz çalabilen ve gönül gözü açık olan bir hak ve halk âşığıdır.  Sadık Doğanay’ın hayatı ve eserleri üzerine farklı araştırmacılar tarafından yapılmış çalışmalar olmakla beraber bu çalışmalarda eserlerinin müzikal yapısına makamsal özellikleri yönünden bir bakış açısıyla bakılmadığı yapılan literatür taramasında görülmüştür. Bu amaçla elde edilen bilgiler, bulgular, eserlerindeki makamsal özelliklerinin tespit edilip, bu yöndeki eksikliğin giderilmesi ve literatüre katkı sağlaması amacıyla önceki çalışmalarda bakılmamış ve tespit edilip açıklanmamış bir açıdan tanımlanmak amacıyla bu çalışma yapılmıştır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde doküman incelemesine dayalı olarak yürütülmüştür. Veri toplama sürecinde TRT Türk Halk Müziği repertuvarında yer alan eserler ile Tokmak (2002), Özer (2009) ve Kurt (2016) tarafından derlenerek notaya alınmış eserler incelenmiştir. Eserler; usûl yapısı, makam özelliği, karar perdesi ve ses genişliği ölçütleri doğrultusunda Türk müziği nazariyatı çerçevesinde analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda Sadık Doğanay’a ait toplam 29 eserin incelendiği; eserlerde 2/4, 4/4, 5/8, 6/8, 7/8, 9/8 ve 10/8 gibi farklı usûl yapılarının kullanıldığı tespit edilmiştir. Makamsal açıdan eserlerin büyük bölümünün Hüseyni ve Uşşak makam karakterleri etrafında şekillendiği belirlenmiştir. Ayrıca eserlerin tamamının La karar perdesinde olduğu ve büyük çoğunluğunun bir oktavlık ses alanı içerisinde icra edildiği görülmüştür. Gelecek çalışmalarda, Sadık Doğanay’ın eserleri Zile yöresindeki diğer âşık repertuvarlarıyla karşılaştırılarak yörenin ortak müzikal karakteri daha ayrıntılı biçimde değerlendirilebilir