Azerbaycan’da kadınlar tarafından düzenlenen dini nikâh törenlerinde müzik: Bir durum çalışması

Özet

Azerbaycan’da son zamanlarda düğünlerin geleneksel yapısı içerisinde kadınlar tarafından düzenlenen dini nikâh törenlerinin yaygınlaşmaya başladığı görülmektedir. Ancak bu dini nikah törenlerindeki müziğin rolü ve işlevleri üzerine yapılan akademik çalışmalar oldukça sınırlıdır. Bu çalışmanın amacı, Azerbaycan’da kadınlar tarafından gerçekleştirilen dini nikâh törenlerinde müziğin kullanım biçimlerini ve ritüel içerisindeki işlevlerini incelemektir. Araştırma, durum çalışması deseninde gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın veri kaynağını Bakü’nün Ahmedli yerleşiminde yaşayan ve dini nikâh törenlerini organize eden Güler Hasanova ile yapılan görüşmeler ile törenlerde icra edilen müzik örnekleri oluşturmaktadır. Araştırma kapsamında elde edilen bulgular, kadın dini nikâh törenlerinde müziğin ritüelin önemli bir parçası olduğunu göstermektedir. Törenlerde özellikle ilahi, kaside ve zikir temelli dini müziklerin icra edildiği ve bu müziklerin törenin manevi atmosferini güçlendirdiği görülmüştür. İncelenen müzik örneklerinde Hz. Muhammed, Hz. Ali ve Fatma Zehra gibi kutsal şahsiyetlere yönelik kasidelerin öne çıktığı belirlenmiştir. Ayrıca bazı törenlerde geleneksel dini müzik repertuvarının yanı sıra modern enstrümanların da kullanıldığı tespit edilmiştir. Araştırma sonuçları, Azerbaycan’da kadınların düzenlediği dini nikâh törenlerinin müzik aracılığıyla hem ritüelin manevi boyutunu güçlendirdiğini hem de kadınların dini ve kültürel pratiklerdeki rollerinin görünürlüğünü artırdığını göstermektedir. Bu çalışma, Azerbaycan’daki dini tören müziklerinin güncel dönüşümünü ortaya koyması bakımından literatüre katkı sağlamaktadır.