Kültürel Tektonik Kuramı: Kültür çalışmaları için yeni bir kuramsal çerçeve ve Türk müzik kültürüne uygulanması

Yazarlar

  • Hasan Said Tortop

Anahtar Kelimeler:

Kuram geliştirme- Kültürel değişim- Kültürel dönüşüm- Kültürel Tektonik Kuramı- Müzik sosyolojisi- Müzikoloji- Türk müzik kültürü

Özet

Kültürel değişimin nasıl gerçekleştiği sosyal bilimlerin temel tartışma alanlarından biri olmasına rağmen, mevcut kuramlar kültürel dönüşümlerin hangi dinamiklerle ortaya çıktığını ve neden belirli tarihsel dönemlerde yoğunlaştığını açıklamakta sınırlı kalmaktadır. Bu çalışmanın çıkış noktası, Türk müzik kültürünün tarihsel dönüşümünü yalnızca kronolojik dönemlendirmeler üzerinden açıklamanın yetersiz olduğu düşüncesidir. Araştırmanın hazırlık sürecinde gerçekleştirilen disiplinler arası tartışmalar sonucunda, levha tektoniği yaklaşımının kültürel değişimi açıklamak için güçlü bir metaforik ve analitik çerçeve sunabileceği değerlendirilmiş ve bu doğrultuda Kültürel Tektonik Kuramı geliştirilmiştir. Kuram, kültürel dönüşümlerin bireysel tercihlerden ziyade ekonomik, siyasal, teknolojik ve demografik süreçlerin oluşturduğu uzun süreli toplumsal gerilimlerin birikimi sonucunda meydana geldiğini savunmaktadır. Bu kapsamda kuram; tektonik kuvvetler, kültürel gerilim, kültürel fay hatları, kültürel kırılma, kültürel rejim ve artçı kültürel etkiler olmak üzere altı temel kavram üzerine yapılandırılmıştır. Kuramın açıklayıcılığını değerlendirmek amacıyla Türk müzik kültürünün 1960 sonrası dönüşümü beş sosyokültürel evre çerçevesinde analiz edilmiş; Anadolu Rock hareketinden arabesk müziğe, popüler kültürün yükselişinden dijitalleşme ve algoritmik kültüre kadar uzanan değişim süreçleri Kültürel Tektonik Kuramı perspektifiyle yeniden yorumlanmıştır. Bulgular, Türk müzik kültüründeki dönüşümlerin yalnızca müzik türlerindeki değişimlerle değil, kültürel sistemlerde uzun yıllar boyunca biriken yapısal gerilimlerin sonucunda ortaya çıkan kırılmalarla açıklanabileceğini göstermektedir. Sonuç olarak çalışma, kültür araştırmaları için yeni bir kuramsal çerçeve önerirken, kuramın farklı sanat alanları, kültürel sistemler ve toplumlarda sınanmasının kuramsal açıklayıcılığını geliştireceği önerilmektedir.

Yazar Biyografisi

Hasan Said Tortop

mceclip1-ca2023e5de406cdd6629850e03b34c4d.png

Doç.Dr. Hasan Said Tortop, İzmir’de doğmuş ve büyümüştür. Manisa Celal Bayar Üniversitesi (CBÜ) Fen Bilgisi Öğretmenliği bölümünü 1998 yılında bitirdi. Aynı yıl fen bilgisi öğretmeni olarak MEB’de göreve başladı. CBÜ’de Fen Eğitimi alanında yüksek lisansını 2001’de bitirdi. Süleyman Demirel Üniversitesi’nde Fizik (fizik eğitimi) doktorasını 2010 yılında bitirdi. Öğretmenliğinin son üç yılında (2008-2011) üstün zekalı çocuklarının eğitim gördüğü Bilim ve Sanat Merkezi’nde çalıştı. Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi (BEÜ) Eğitim Fakültesi’ne 2011 yılında atandı. BEÜ’de üstün zekalı çocuklar için Özel Eğitim Araştırma ve Uygulama Merkezi’ni kurdu (2013), Üstün Yetenekliler Üniversite Köprüsü Eğitim Programı (ÜYÜKEP) geliştirdi (2013-2015), Üstün Yetenekliler Araştırmaları Dergisi (UYAD) kurdu (2013) ve editörlüğünü yaptı. Üstün yetenekli öğrencilerle ilgili TÜBİTAK projesi (5 yürütücü, 3 uzman-eğitmen) yaptı. Fen eğitimi alanında 2014 yılında doçent oldu. İstanbul Aydın Üniversitesi’nde özel eğitim bölümüne 2017 yılında atandı. İstanbul Esenyurt Üniversitesi’nde çocuk gelişimi bölümüne 2020 yılında atandı. Bu zamana kadar 30 tez danışmanlığı yapmıştır. AÖF Felsefe lisansını 2020 yılında bitirdi. Trakya Üniversitesi’nde 2023 Ekim ayında Engelli Çalışmaları (Özel eğitim) alanında ikinci doktorasını bitirdi. Ufuk Üniversitesi Eğitim Fakültesi özel eğitim bölümüne 2025 yılında atandı. Bu zamana kadar 19 kitap, 100 üzerinde ulusal ve uluslararası makalesi yayınlanmıştır. Halen üstün zekalılar eğitimi ile ilgili iki akademik dergide (Journal for Education of Gifted Young Scienctists ve Journal of Gifted Education and Creativity) editörlük/ yürütücü editörlük ve üniversitelerde misafir öğretim üyesi olarak ders vermektedir. Çalışma alanları; fen eğitimi, üstün zekalılar eğitimi, yetenek eğitimi ve özel eğitim şeklindedir. E-mail: hasansaidfen@gmail.com ORCID: 0000-0002-0899-4033

Google Akademik: https://scholar.google.com/citations?user=MqAQWXsAAAAJ&hl=tr

Academiaedu: https://independent.academia.edu/HTORTOP

Yayınlanmış

2026-11-21

Nasıl Atıf Yapılır

Tortop, H. S. (2026). Kültürel Tektonik Kuramı: Kültür çalışmaları için yeni bir kuramsal çerçeve ve Türk müzik kültürüne uygulanması. Türk Müziği, 4(4). Geliş tarihi gönderen https://turkmuzigidergisi.com/index.php/tm/article/view/203