Kültürel Tektonik Kuramı: Kültür çalışmaları için yeni bir kuramsal çerçeve ve Türk müzik kültürüne uygulanması
Anahtar Kelimeler:
Kuram geliştirme- Kültürel değişim- Kültürel dönüşüm- Kültürel Tektonik Kuramı- Müzik sosyolojisi- Müzikoloji- Türk müzik kültürüÖzet
Kültürel değişimin nasıl gerçekleştiği sosyal bilimlerin temel tartışma alanlarından biri olmasına rağmen, mevcut kuramlar kültürel dönüşümlerin hangi dinamiklerle ortaya çıktığını ve neden belirli tarihsel dönemlerde yoğunlaştığını açıklamakta sınırlı kalmaktadır. Bu çalışmanın çıkış noktası, Türk müzik kültürünün tarihsel dönüşümünü yalnızca kronolojik dönemlendirmeler üzerinden açıklamanın yetersiz olduğu düşüncesidir. Araştırmanın hazırlık sürecinde gerçekleştirilen disiplinler arası tartışmalar sonucunda, levha tektoniği yaklaşımının kültürel değişimi açıklamak için güçlü bir metaforik ve analitik çerçeve sunabileceği değerlendirilmiş ve bu doğrultuda Kültürel Tektonik Kuramı geliştirilmiştir. Kuram, kültürel dönüşümlerin bireysel tercihlerden ziyade ekonomik, siyasal, teknolojik ve demografik süreçlerin oluşturduğu uzun süreli toplumsal gerilimlerin birikimi sonucunda meydana geldiğini savunmaktadır. Bu kapsamda kuram; tektonik kuvvetler, kültürel gerilim, kültürel fay hatları, kültürel kırılma, kültürel rejim ve artçı kültürel etkiler olmak üzere altı temel kavram üzerine yapılandırılmıştır. Kuramın açıklayıcılığını değerlendirmek amacıyla Türk müzik kültürünün 1960 sonrası dönüşümü beş sosyokültürel evre çerçevesinde analiz edilmiş; Anadolu Rock hareketinden arabesk müziğe, popüler kültürün yükselişinden dijitalleşme ve algoritmik kültüre kadar uzanan değişim süreçleri Kültürel Tektonik Kuramı perspektifiyle yeniden yorumlanmıştır. Bulgular, Türk müzik kültüründeki dönüşümlerin yalnızca müzik türlerindeki değişimlerle değil, kültürel sistemlerde uzun yıllar boyunca biriken yapısal gerilimlerin sonucunda ortaya çıkan kırılmalarla açıklanabileceğini göstermektedir. Sonuç olarak çalışma, kültür araştırmaları için yeni bir kuramsal çerçeve önerirken, kuramın farklı sanat alanları, kültürel sistemler ve toplumlarda sınanmasının kuramsal açıklayıcılığını geliştireceği önerilmektedir.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Türk Müziği

Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
