Walter Feldman’ın From Rumi to the Whirling Dervishes kitabının incelemesi

Özet

Bu çalışma, Walter Feldman’ın From Rumi to the Whirling Dervishes: Music, Poetry, and Mysticism in the Ottoman Empire (2022) adlı eserini eleştirel bir bakış açısıyla incelemektedir. Kitap, Mevlevî geleneğinin tarihsel, estetik, müzikal ve tasavvufî boyutlarını kapsamlı biçimde ele almaktadır. Müzik, şiir, ritüel ve tasavvuf düşüncesi arasındaki karmaşık ilişkileri Osmanlı kültürel dünyası bağlamında değerlendirmektedir. Feldman, Mevlevîliği sadece imparatorluk sınırları içerisinde şekillenmiş bir izole yapı olarak değil, Anadolu, İran ve daha geniş İslam dünyasıyla etkileşim içerisinde gelişen çok katmanlı bir etkileşim havzasının ürünü olarak ele almaktadır. Tarihsel etnomüzikoloji, müzikoloji, kültür tarihi, edebiyat ve tasavvuf araştırmalarını bir araya getiren disiplinlerarası yaklaşımıyla eser, Mevlevî ayininin yapısal evrimini ve ritüel içerisindeki merkezi konumunu derinlemesine çözümlemektedir. Bu makalede, kitabın temel bölümleri ekseninde, Mevlevîliğin kurumsallaşma süreci, Mevlevi ayininin tarihsel gelişimi, ney sazının sembolik ve müzikal konumu, Mevlevî kültüründe müziğin işlevi ve ayin repertuvarının yapısal özellikleri kitapta nasıl ele alındığı incelenmiştir. Kitapta, makam, usul, bestecilik teknikleri ve şiir-müzik ilişkisine yönelik ayrıntılı analizler yer almakta olup, bu durum kitabın müzikolojik değerin artırmaktadır. Feldman belirli müzikal formların tarihsel kökenlerine ilişkin yorumlar ortaya koymuştur. Osmanlı, Anadolu, İran ve Orta Asya müzik gelenekleri arasında bağlantılar kurması da oldukça dikkat çekicidir. Teknik verileri tarihsel ve kültürel yorumlarla bütünleştiren bu kitap, Mevlevî mûsikîsini yüzyıllara sarih, dinamik bir düşünce ve sanat sistemi olarak tanımlayan temel bir başvuru kaynağı niteliğindedir. Zengin görsel materyaller, kapsamlı kaynakça, ayrıntılı sözlük ve indeks bölümleri de eserin akademik değerini artırmaktadır. Bu yönleriyle kitap, Osmanlı-Türk müziği, etnomüzikoloji ve tasavvuf araştırmaları alanlarında önemli bir başvuru kaynağı niteliği taşımaktadır.