Türk mûsikîsi tanbur icrâlarında ezgi atıfı ve tavır aktarım sürecindeki yerinin icrâcılar üzerinden değerlendirilmesi

Özet

Bu araştırma, Türk müziği tanbur icrâlarında müzikal bir atıf biçimi olarak değerlendirilebilecek olan ezgi atıflarının oluşumu ve bu atıfların icrâcılar arasındaki tavır aktarımını ne şekilde gerçekleştirdiği konusunu ortaya koymayı amaçlamaktadır Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde betimsel durum çalışması modeliyle gerçekleştirilmiştir. Verilerin toplanmasında doküman inceleme ve belge tarama tekniklerinden yararlanılmıştır. Araştırma kapsamında, Türk mûsikîsi saz icrâcılığı alanındaki tanbur icrâcıları arasından, icrâlarında ezgi etkileşimleri tespit edilen ve kronolojik açıdan tavır aktarımının izlenmesine uygun olduğu değerlendirilen icrâcılar ile bu icrâcılara ait taksim kayıtları doküman olarak seçilmiştir. Bu doğrultuda Tanbûrî Cemil Bey, Refik Fersan, Lâikâ Karabey, İzzettin Ökte, Ercüment Batanay, Necdet Yaşar ve Murat Salim Tokaç’a ait taksim icrâları notaya alınmış ve Türk mûsikîsi icrâ tahlili yöntemleri doğrultusunda incelenmiştir. Elde edilen veriler, içerik analizi ve betimsel analiz teknikleriyle değerlendirilmiştir. Araştırmanın sonucunda, ezgi atıflarının iki icrâcı arasında yakın ve uzak tarihler içerisindeki tavır etkileşimlerini ortaya koyduğu, ezgilerin kendi yapısıyla birlikte içerdiği tüm teknik yönelimlerle de tavır aktarımı bakımından dikkat çekici izler barındırmakta olduğu, ezgilerdeki perde dizilimleri, motif oluşturan tartımların yönelimi ve dinamikliği, atıfların kullanıldığı kısımlar ve atıfların icrâsı sırasında bir sazda görülen tüm icrâ özelliklerinin de ezgi atıfları içerisinde aktarılabildiği şeklindeki sonuçlara ulaşılmıştır. Bununla birlikte, ezgi atıflarından yola çıkıldığında icrâların dönemsel özellikleri hakkında da bilgiler edinilebileceği tespit edilmiştir. Ezgi atıfları yoluyla çeşitli tavır özelliklerinin farklı icrâcılar arasında benimsendiği ve süregelen kullanımların belli bir üslûbun oluşumunu sağlayabileceği sonucuna varılmıştır.